गर्ट्रूडला सोबत - २

'पॉपजॉय? पॉपजॉय? अरे हो, तो माझा एक मित्र आहे. तुम्ही त्याला काही दिवस तिथे ठेवून घ्या. चांगला माणूस आहे, आवडेल तुम्हाला. ठीक आहे तर मग, मी त्याला सव्वा-तीनच्या गाडीने पाठवून देतो.'
लॉर्ड एम्स्वर्थच्या चेहऱ्यावर असे काही भाव आले की इंग्लंडच्या दूरध्वनींवर अद्याप दूरचित्रवाणीची सोय नसणे हे त्यांच्या सुपुत्राचं सुदैव ठरलं. फ्रेडीच्या कोणत्याही दोस्ताला आसपासच्या पन्नास मैलातही फिरकू देण्यास जळजळीत नकार देण्यासाठी ते श्वास गोळा करीत होते तेव्हढ्यात फ्रेडी पुढे बोलला.
'गर्ट्रूडला त्याची सोबत होईल.'
हे शब्द ऐकून लॉर्ड एम्स्वर्थमध्ये कमालीचा बदल झाला. त्यांचा चेहरा सैलावला. त्यांचे वटारलेले डोळे पूर्ववत झाले.
'खरंच की', ते उद्गारले. 'हे अगदी खरं. त्याची तिला सोबत होईल. सव्वा-तीन म्हणालास का? मी मार्केट ब्लॅंडिंग्सला गाडी पाठवीन त्याला घ्यायला.'

गर्ट्रूडला सोबत? एक आनंददायी विचार. एक सुवासिक, तजेलदार, चेतनामय विचार. जॉर्जियाना ह्या त्यांच्या बहिणीने गर्ट्रूडला त्यांच्याकडे सोपवल्यापासून कोणीतरी अधून-मधून तिची जबाबदारी घ्यावी ह्यासाठी ते प्रार्थना करत होते.
प्रेमभंग झालेल्या मुलीला आपल्या घरी ठेवण्याचा तोट्यांपैकी मुख्य तोटा म्हणजे ती घरभर सत्कार्य करत फिरण्याची शक्यता फार असते. आता तिच्या आयुष्यात केवळ इतरांशी चांगुलपणाने वागणंच उरलेलं असतं, व ती त्यांच्या गळ्याशी येईस्तोवर चांगलं वागणार असते. गेले दोन आठवडे लॉर्ड एम्स्वर्थची ही तरुण, सुंदर भाची ओढलेल्या चेहऱ्यानिशी किल्ल्यात इथून तिथे फिरत होती, जिथे तिथे सत्कार्य करत होती, आणि लॉर्ड एम्स्वर्थ सगळ्यात सोयीस्कर असल्याने त्यांना त्याचा सर्वाधिक मारा सहन करावा लागत होता. त्या दिवशी फोनवर फ्रेडीशी बोलल्यावर पहिल्यांदा तिला पाहून त्यांच्या ओठांवर स्मितहास्य होतं.
'काय चाललय?', ते हसून म्हणाले.
उत्तरादाखल त्यांच्या भाचीच्या चेहऱ्यावर हसू उमटलं नाही. तिच्याकडे पाहून असं भासत होतं की ही मुलगी हसायचं कसं हेच विसरून गेली होती.मेटरलिंकच्या पुस्तकातील एखाद्या प्रतीकासारखी दिसत होती ती.
'मी तुझी अभ्यासिका आवरत होते, क्लॅरेन्समामा', ती मरगळलेल्या आवाजात बोलली.'केव्हढा पसारा झाला होता.'
आपली पाठ फिरली असताना बाईला आपल्या अभ्यासिकेत घुसू देणारा, ठराविक सवयींचा पुरुष जसा दचकेल तसे लॉर्ड एम्स्वर्थ दचकले, पण धीराने हसून म्हणाले,' मी नुकताच फ्रेडीशी फोनवर बोललो.'
'हो, का?', गर्ट्रूड उसासली, अन हॉलमधून जणू काही बर्फाळ वारा वाहिला. 'तुझा टाय (भाषांतरकाराची नोंद: टायला कंठलंगोट म्हणणं जीवावर आलं) वाकडा आहे, क्लॅरेन्समामा.'
'मला तो वाकडाच आवडतो', लॉर्ड एम्स्वर्थ मागे होत बोलले. 'तुझ्यासाठी बातमी आहे. फ्रेडीचा एक मित्र इथे राहायला येत आहे. त्याचं नाव, मला वाटतं, पॉपजॉय आहे. तुला तरुण माणसाची सोबत होईल.'
'मला तरुण सोबत नकोय.'
'असं का म्हणतेस?'
तिनं त्यांच्याकडे मोठ्ठ्या डोळ्यांतून गंभीर नजरेनं पाहिलं. तिच्या तोंडून अजून एक उसासा गेला.
'क्लॅरेन्समामा, तुझ्यासारखं म्हातारं असणं किती चागंलं,नाही?'
'काय?' लॉर्ड एम्स्वर्थना धक्का बसला.
'असं जाणवणं की आपण थडग्यापासून, कबरीच्या अमीट शांततेपासून फक्त एका छोट्याशा पावलाच्या अंतरावर आहोत. माझ्यासाठी आयुष्य जणू संपता संपत नाही, एखाद्या लांबलचक वाळवंटाप्रमाणे.तेवीस. फक्त तेवीसची आहे मी. अन आपल्या घराण्यात सगळे साठपर्यंत जगतात.
'साठ काय साठ?' येणारा वाढदिवस साठीचा असणाऱ्या माणसाच्या त्वेषाने लॉर्ड एम्स्वर्थ बोलले. 'माझे बिचारे वडिल सत्त्याह्त्तरचे होते जेव्हा शिकार खेळताना मारले गेले. माझे काका रॉबर्ट जवळ-जवळ नव्वद वर्षं जगले. माझा चुलत-भाऊ क्लॉड चौऱ्याऐंशीचा होता जेव्हा घोड्यावरून पडून मान मोडल्यामुळे मेला. माझा मामा, ऍलिस्टर...'
'नको!' ती शहारून म्हणाली. 'नको! हे ऐकून सगळं कसं भयाण, निराशाजनक वाटतं.'
हो, अशी होती गर्ट्रूड, आणि लॉर्ड एम्स्वर्थच्या मते तिला सोबतीची गरज होती.

रात्रीच्या जेवणाआधी जेव्हा पॉपजॉय त्यांना ड्रॉईंग रूममध्ये भेटला तेव्हा लॉर्ड एम्स्वर्थचं त्याच्याबद्दलचं मत अत्यंत चांगल बनलं. हा त्यांच्या मुलाचा मित्र अंगानं उंचापूरा अन धिप्पाड होता. त्याचा चेहरा साल्मन माशाच्या मांसाच्या रंगाचा, भोळा व भांबावलेला होता. ही गोष्ट मात्र त्याच्या फायद्याची ठरली. नव्या पिढीच्या तरुणात संकोचासारखी भावना पाहून लॉर्ड एम्स्वर्थना सानंद आश्चर्य झालं.
म्हणूनच त्यांनी त्याच्या गुलाबाच्या झुडपांवर होणारी कीड ह्या फारशा विनोदी नसणाऱ्या विषयावरही चर्चा करताना अंगात आल्यागत हसण्याच्या सवयीला नजरेआड केलं. त्याचं 'गरमी वाढतेय,नाही?' सारखं वाक्य विनोदी समजणंही त्यांनी फारसं मनावर घेतलं नाही. आणि जेव्हा गर्ट्रूड आल्याबरोबर तो टुणकन उठून नाजूक व्हास व फोटोफ्रेम्सनं लदबदलेल्या एका मेजाबरोबर गुंतागुंतीचा नाच करू लागला तेव्हा गर्ट्रूडच्या अन त्याच्यासोबत तेही हसू लागले.
हो, आश्चर्यकारक भासलं तरी पॉपजॉयला बघितल्याबरोबर त्यांची भाची गर्ट्रूड हसू लागली होती. गेल्या दोन आठवड्यांची उदासी गायब झाली होती. ती हसली. तो पण हसला. एखादं विनोदी नाटक पाहून बाहेर पडणाऱ्या प्रेक्षकांसारखे ते दोघे हास्याच्या धबधब्यात सचैल न्हात जेवायला गेले.
जेवताना त्याने सूप सांडलं, एक वाईन-ग्लास फोडला, आणि जेवण झाल्यावर दार उघडायला उडी मारून उठताना पुन्हा एकदा पडता पडता वाचला. हे सर्व पाहून गर्ट्रूड हसली, तो हसला, आणि लॉर्ड एम्स्वर्थही हसले - पण त्या दोघांइतके मनापासून नाही, कारण तो वईन-ग्लास त्यांच्या आवडत्या संचातील होता.
पण पोर्टचे घुटके घेत घेत नफा-नुकसानीचा हिशोब केल्यावर लॉर्ड एम्स्वर्थला आपण फायद्यात असल्यासारखं वाटलं. हो, त्यांनी घरात एका अर्धवट डोक्याच्या डोंबाऱ्याला घेतलं होतं. पण फ्रेडीचा कोणताही मित्र हा डोक्यानं अधू असायचाच, आणि, मुख्य म्हणजे, गर्ट्रूडला त्याचा सहवास आवडत होता.


क्रमश: